Empirizm Nedir? Empirizm Hakkında Görüşler


Empirizm nedir? Yani deneycilik nedir? Empirizm yani deneyimcilik, epistemoloji içerisinde bilginin kaynağı üzerine yürütülen tartışmalara bağlı bir görüştür. O halde bilginin kaynağı üzerine yürütülen bir tartışmalara bağlı bir görüştür. Yani emprizmin temel problemi, bilginin kaynağı problemdir. Emprizme yani deneyimciliğe göre bilginin ilk kaynağı, deneyim yani dış dünya ile kurulan duyu ilişkisidir. Buna göre tüm içerikli bilgiler, dış dünya ile deneyimlenmiş bilgileri oluşturmaktadır.

Empirizm nedir?
Empirizm nedir?

Emprizm, rasyonelliğin tam karşıtıdır. Bilindiği üzere rasyonalizm, akılda deneyimden gelmeyen içerikli bilgilerin bulunduğunu iddia etmekteydi. Oysa empirizm, akılda deneyimden gelmeyen hiçbir bilginin bulunmadığını, bunun da ötesinde deneyimden önce akılda hiçbir içerikli bilginin olmadığını ileri sürmektedir. Buna göre sahip olunan tüm bilginin bir şekilde deneyimlerden geldiğini ileri sürmektedir. Akıl, sadece organize edici bir işlevdedir ve çoğunlukla pasif konumdadır. Empirizm, günümüzde çağdaş bilim felsefesini etkileyen en önemli epistemolojik konumlardan biridir. Başlangıçlara gidildiğinde en büyük empirizm filozofları, J.Locke , (1685-1753) ‘George Berkeley’, (1711-1776) ‘David Hume’ ve (1714-1780) Etienne Bonnot de Condillac’ tır.

Empirzm, temelde doğru bilgiye deneyimlerimiz aracılığı ile ulaşabileceğimizi savunmaktadır. Yani doğuştan gelen hiçbir bilginin olmadığını ve bilgilere ancak ve ancak deneyimlerimiz yolu ile ulaşabileceğimizi belirtir. Özdeşlik, çelişmezlik gibi akıl ilkelerinin bile doğuştan gelmediğini, deney yolu ile kazanıldığını savunmaktadır.  Empirizm temsilcileri, her ne kadar aynı görüşü savunsalar da farklı şekillerde deneyimciliği açıklamışlardır.

J. Loke’a Göre Empirizm

Doğuştan gelen bilgilerin, bir aldatmaca, bir yanılgı olduğunu ve tüm bilgilerimizin deneyden geldiğini savunmaktadır. J.Loke’a göre “İnsan zihni doğuştan bir levha gibidir” (Tabula Rasa) Sonradan bu boş levha, deneyimler ile dolmaktadır. Hiçbir düşünce yoktur ki duyulardan, deneyden gelmemiş olsun. Yani tüm bilgilerin kaynağının duyular ve deneyimler olduğunu anlatmak istemiştir.

Locke, 2 tür deneyden söz etmektedir. Bunlardan ilki, dışardaki nesneler dünyasını duyularımız ile deneyimleyen dış deneydir. Diğeri ise yaşantılarımız ve insanın kendi varlığında olup bitenlerin bilincine varılmasını sağlayan iç deneydir. Bu iki deney ile basit düşünceleri yani ideleri oluştururuz demiştir. Basit ideler, birleşerek daha karmaşık (kompleks) düşünceleri (ideleri) yani bilgileri meydana getirirler. Bunun için sağlıklı bir duyu organına, belleğe, algısal düzeneğe, ayırt etme, karşılaştırma, birleştirme ve soyutlama yeteneğine sahip olmak gerekir.

Locke, nesnelerdeki nitelikleri de 2’ye ayırmaktadır: Bunlardan ilki, yer kaplama, sertlik, yumuşaklık, şekil gibi süjeden (özneden)bağımsız birincil niteliklerdir. Diğeri ise renk, koku, tat, ısı gibi sujeye bağımlı olan ikincil niteliklerdir.

David Hume’a Göre Empirizm

Hume, Doğuştan geldiğine inanılan akıl ilkelerinin de düşüncelerimizin de duyusal izlenimlere dayandığını söylemektedir. Ona göre, biz dışımızdaki nesneler dünyasını değil, dış dünyaya ilişkin duyumlarımızı bilebiliriz. Nedensellik ilkesi, doğada ve zihnimizde hazır bulunmaz. Çünkü, dış dünyada neden –sonuç ilişkisine karşılık gelecek bir olay, bir nesnel gerçeklik yoktur. Peki nasıl oluyor da olgusal gerçeklik doğadaki oluşumları nedensellik ilkesine göre açıklıyoruz? Hume’a göre, biz sadece bir olayın, başka bir olayı nasıl takip ettiğini izleriz. Bu iki olayın, sürekli art arda gelişi zihnimizde izler bırakır ve alışkanlık yaratır. Ne zaman a olayını görsek, b olayını zihnimizde çağrıştırırız. Duyularımız ile başlattığımız bu süreçte izlenimlerimiz, alışkanlıklara ve çağrışımlara neden olur ve buna bağlı olarakta düşüncelerimiz oluşmaktadır.

Berkeley’e Göre Empirizm

Berkeley, Empirist görüşü daha da ileri götürerek tek gerçeğin duyumlarımız olduğunu öne sürüp öznelci düşünceye, idealizme ulaşır. Berkley’e göre tek gerçek, duyumlarımız ve algılarımızdır. Duyum ve algılar ise tamamen özneldir.

Kaynak;

https://plato.stanford.edu/


Arkadaşlarınızla paylaşın!

71
71 noktalar

0 yorumlar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir