Epistemoloji (Bilgi Felsefesi) Nasıl Oluşur?


Epistemoloji nedir? Kelimenin 2 kökü bulunmaktadır. Epistem yani bilgi ve anlama ile loji yani bilim veya öğrenme. Kısaca epistemoloji, bilgi bilimi veya kavrama bilimi denilebilmektedir. Felsefede epistemoloji, genel olarak bilginin öğrenilmesi kavramıdır. Bilgi bilimi, bilgi kuramı ve bilginin sınırları ile de ilgilenmek mümkündür. Epistemolojinin ele almış olduğu temel kavramlara örnek verilecek olunursa, kişi bir şeyi nasıl bilebilir? Bilgi ne anlama gelir? Gerçek bilginin temeli, nedir? Diye sıralanabilmektedir. Bilgi nedir? Bilgi, ispata dayalı veya belgelendirilmiş gerçek inançlar sistemidir. Yani bir iddiayı dayanaklandırabiliyor, tespit edebiliyor ve buna inanılıyorsa bu bilgi olarak adlandırılmaktadır. Bir iddia ya da inancın dayanaklandırılması için kanıt kullanılmaktadır. Bu kanıtın ise makul ve inandırıcı olması gerekmektedir.

Epistemoloji nedir?
Epistemoloji nedir?

Epistemeolojinin 2 ana dalı bulunmaktadır. Bunlardan ilki, ampirizm ya da deneyimsellik, diğeri ise rasyonelizm ya da akılsallıktır. Ampirizm ya da deneyimsellikte, gerçeklik öncelikle algılarımızdan kaynaklanmaktadır. İnanç ve iddialarımızın dayanaklandırılması ve kanıtlanması için deneyim ve gözlemlediklerimiz bu noktada çok fazla önemlidir. Bilgi kaynağının önemli olabilmesi konusunda fikir ve gelenekler öncelikli olmaz. Rasyonalizm ya da akılcılıkta ise inanç ve iddiaların dayanaklandırılmasında deneyim ve gözlemler yerine muhakemelere dayandırılmaktadır. Böylece yeni bilginin kaynağı, etrafımızdaki maddi dünyayı algılayışımız değil, mantıklı insan zihnidir. Bu öğretiye göre araştırma sonuçları, öncelikli olarak muhakemeye odaklanmaktadır.

Epistemoloji kavramı dahilindeki temel soruların cevaplandırılmasında kullanılan kuram, kavram ve söylemler matematiksel mantık, istatistik, dil bilimi, bilişim ve diğer akademik alanlarda da kullanılmaktadır. Genetik epistemoloji, çocukların bilişsel gelişimleri ve onların bilgiyi nasıl kavradıklarını yürüten çalışmaları kapsamaktadır. Algı motor ya da intiba ve deneyim durumları, imgesel veya düşünsel durumları etkilemektedir. Yani algı durumları, bilgi durumlarını etkilemektedir.

Toplumsal epistemolojide ise bilgi üretmenin toplumsal içerikleri ile ilgilenmektedir. Sosyoloji, psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında ele alınmaktadır. Bilgi üretiminin insani ve toplumsal hedeflerine odaklanmaktadır. Örneğin; Tarihin kültürel öğeleri ve öğrenme gereçlerinin kullanımı gibi.

Epistemoloji (Bilgi Felsefesi) Nasıl Oluşur?

Felsefede bilme varlığında kullanılan varlığa suje denilmektedir. Sujenin yönelmiş olduğu her türlü varlık, ister düşünsel veya nesnel dünyada bulunsun her türlü varlık, obje olarak nitelendirilmektedir. O halde sujeye özne, objeye de nesne adı verilmektedir. Suje ile obje arasındaki bilgi bağına ise bilgi aktı denmektedir. Suje ile obje arasındaki bilgi bağı, düşünme, açıklama, anlama, algı aktları gibi farklı bilgi bağları bulunmaktadır. Bu farklı bilgi bağlarının sonucunda ise farklı bilgi türleri ortaya çıkmaktadır. Bu bilgi türleri arasında, gündelik bilgi, sanatsal bilgi, dini bilgi, teknik bilgi, bilimsel bilgi, felsefi bilgi yer almaktadır. Bu bilgi türlerinden bazılarına değinecek olursak;

Gündelik ( Düzensiz Bilgi)

İnsanların gündelik tecrübe ve deneyimlerinden elde etmiş oldukları bilgileri kapsamaktadır ve bu tür bilgiler, herhangi bir yöntemle veya sistem ile elde edilmemektedir. Gündelik bilginin diğer bir özelliği ise kişisel bir deneyime dayandığı için herhangi bir bilimselliğinin olmadığıdır. Bilimsel bir bilgi olmadıkları için genel-geçer bir bilgiye de sahip değildir.

Dini Bilgi

Suje ile obje arasındaki bilgi bağı, inanç esasına dayanmaktadır. İnanç esası söz konusu olduğundan dolayı dini bilgi, eleştiriye kapalıdır. Bu bilgi türü, aynı zamanda dogmatik bir bilgi türüdür.

Sanat Bilgisi

Suje ile obje arasındaki bilgi bağı yani bilgi aktı, sezgi, coşku ve hayal gücüne dayanmaktadır. Sanatçı, yönelmiş olduğu nesneye kendi hayal gücünü ortaya katarak ortaya somut bir şey attığı için sübjektif bir bilgi türü olarak ta ifade edilmektedir. Epistemolojik bilgiler dahilinde olan bu bilgi türleri, epistemolojinin bilgi türlerinden bazılarıdır.

Kaynaklar;

plato.stanford.edu


Arkadaşlarınızla paylaşın!

71
71 noktalar

0 yorumlar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

EnglishTurkish