İsis Kimdir? | Mısır Mitolojisinde Ana Tanrıça


İsis yaratılmış olanların kadın modelidir. Anneliğin ve bereketin tanrıçasıdır. İsis tarih boyunca mitolojide değişik isimler ve pozisyonlar ile yerini almıştır. Kimi zaman bir kadın tanrıça olmuş kimi zaman da bir yaratıcı olmuştur.

İsis Ne Demek?

İsis isminin anlamı tam olarak taht kraliçesi demektir. İsis’in tacının sembolü ölmüş eşi Osiris’i simgelemiş olan boş bir taht sandalyesi biçimindedir. Taht zaman içerisinde kişiselleşip Firavun gücü için önemli bir kaynak olmuştur. Firavun İsis’in dünyaya getirdiği bir çocuk gibi betimlenmiş ve tahta oturmuştur.

İsis Mısır tarihinde baştan sona yer almış ve popülerliğinden hiçbir şey kaybetmemiştir. En önemli ve bilinen tapınakları Nil deltasında yer alan Behbeit el hagar ve yukarı Mısır bölgesinde yer alan Philae adasında bulunan Nectanebo hanedanı dönemi ile başlamıştır.

İsis kimdir?
İsis kimdir?

Başlangıç döneminde yer alan hiyerogliflerde İsis’in isim anlamının kadın vücudu olarak yer aldığı görülmektedir. Bu tanrıça için kullanılmış olan en yaygın isim İsis’tir. Ancak çeşitli bozulmalarda olmuştur. Günümüzde hala İngiliz spikerler eye sis olarak İsis’in kelimesini telaffuz etmesi oldukça yanlıştır. Çünkü Eski Mısır tarihinde bu ismin telaffuz şekli bilinmemektedir. Hiyeroglifler incelendiğinde yalnızca ünsüz harfler görülmektedir. Ünlü harfler yer almadığı için bu durum telaffuz konusunda çelişki oluşturmaktadır. Mısır hiyeroglifleri incelendiğinde adı jst olarak geçmektedir daha kolay telaffuz şekli ee-set’tir.

Sirius ve İsis

İsis Sirius cennetlerinin sembolüdür. Köpek yıldızının İsis’i temsil ettiği genel bir bilgidir. Sirius kendisine sevgi ve saygı duyulmasının nedenleri arasında ilk sırada gelmektedir. Yeraltı dünyasının hakimi olan hanımı ve Osiris yeraltı dünyasına geçen ölülerin bedenlerini yeraltına geçmek için uygun hale getirip değiştiriyorlardı. Bu sebepten dolayı İsis ve Osiris yaşamı veren, ölümlülere ve de yaşayanlara yemek götüren biri sıfatını kazanmışlardır.

İsis Ne Tanrıçası?

İsis Mısır mitoloji tarihinin ilk dönemlerinde bütün büyük ilk tanrı ve tanrıçaları ve bunlara ilave olarak yerel tanrıçaları ve Nekhebet, Uatchet, Net, Bast ve Hathor gibi tanrıları kendi hakimiyeti altına almıştır. İsis’in gücünü ve kuvvetini durdurmak ve sınırlandırmak çok mümkün olmamıştır. İsis birçok ismi taşımış ve birçok tanrı görevi üstlenmiştir. Su, dünya, mısır, yıldız, yeraltı tanrıçası olması bunlardan sadece bir kısmını oluşturmaktadır. Bütün Mısır tanrı ve tanrıçalarının özelliklerinden birini ya da daha fazlasının bir araya getirilip birleştirilmiş şeklidir.

İsis’e ilk olarak Mısır’da saygı duyulup değer verilmiştir. Hemen hemen tüm Mısır halkının taptığı bir tanrıça olmuştur. Yunan mitoloji tarihinde yer alan Demeter gibi Mısır’da oldukça yaygın ve büyük bir taraftarı olmuştur. Büyük İskender’in Mısır’ı almasından sonra İsis Cennetin kraliçesi ünvanını almıştır. Büyük iskender’in yapmış olduğu fetihten sonra İsis’e yapılan ibadetler Roma’da da hızla yayılmaya başlamıştır. Tacirus’un yazılarına göre, Julius Sezar’a yapılan suikasttan sonra, İsis onuruna tapınak yapmaya karar vermiştir.

İsis dünya erkek kardeşi olan Osiris ile evlenmiş ve bu birleşmeden Horus doğmuştur. Aynı zamanda Geb ve Nut’un kardeşidir. Osiris, kardeşi Set tarafından öldürülünce kahrolmuş ve onu Osiris’İn dirilmesinde en etkin rolü oynamıştır. Set tarafından Osiris’in vücudu parçalara ayrılmış, Mısır’ın ücra köşelerine dağıtılmıştı. İsis, eşi Osiris’in parçalarını bularak bir araya getirmiş ve büyü yaparak tekrar dirilmesini sağlamıştı.

İsis hakkındaki ilk yazılı belgeler, Mısır’ın 5. Hadenadanlık döneminin bile öncesine dayanır. Taht ile ismi birleştirilmiş bu sebeple bazı erken dönem Mısır bilim adamları ona tahtın anası unvanını vermişlerdir.

İsis ve Osiris Efsanesi’nin Greko – Romen Periyodu döneminde kutsal Pompei ve Delos’la beraber çok kutsal bir yeri ve önemi vardı. Her sene Nil Nehri’nin taşmasına inanmışlar bu durum İsis’in Osiris için döktüğü gözyaşlarına bağlamışlardı. Osiris’in ölüm ve yeniden dirilişi her sene festivaller ve ayinlerle tekrar yaşatıldı. İsis’e ibadet etme geleneğinin Hristiyanlık dönemindeki putperestlik baskınına kadar devam ettiği bilinmektedir.

İsis ve Osiris Efsanesi

Osiris, Mısır’ın yönetiminde çok başarılı, adil bir kraldı. Halk tarafından da çok seviliyordu. Kardeşi Seth bu durumu hazmedemiyor ve çok kıskanıyordu. Set’in eşi ve aynı zamanda kardeşi olan Nephthys , İsis’in kılığına girerek Osiris’i kandırmış ve  beraber olmuşlardı. Bu olay Set’i daha da kızdırmıştı.

Seth, bir tabut yaptırır ve üzerini çok değerli taşlarla kaplatır. Bu tabuta sadece Osiris’in sığmasını sağlayacak bir büyü yapar. Bir gün yemek düzenler ve bu tabuta kim sığarsa tabutu ona hediye edeceğini vaat eder. Osiris, deneme yaptığı anda tabutun üzerini kapatıp her yerinden çiviler ve üzerine kurşun döker. Sonra da tabutu Nil nehrine atar. Tabut akıntı ile beraber bugün Fenike’nin sınırları içinde bulunan Bobylon kıyılarına varır.

İsis buraya kadar tabutun izlerini takip eder ve Bobylon Kralından tabutun kendisini verilmesini ister. Olayları dinleyen Bobylon Kralı dayanamaz ve tabutu İsis’e teslim eder. İsis, tabutu Mısır’a geri götürür ve bunu duyan Set bu sefer Osiris’in vücudunu on dört (bazı kaynaklarda 42) parçaya ayırıp Mısır’ın dört bir yanına dağıtır. İsis kardeşi Nephyhtys’in de yardımıyla parçaları toplayıp bir araya getirir. Tanrılar İsis’in durumuna çok üzülür ve İsis’e Osiris’i diriltmesin de yardım ederler. Osiris yeniden dünyada yaşamayı istemez ancak İsiris’in özverisi sayesinde Osiris’i yeraltı dünyasının kralı yaparlar. Nil Nehri sularının taşması ve çekilmesi olayı Osiris’in ölümü ve yeniden dirilmesiyle ilişkilendirilmiştir.

Efsanenin Farklı Bir Yorumu

Efsane’nin bir başka şekli Didorous tarafından şöyle anlatılmıştır. Osiris Mısır’ın en eski krallarından biriydi. Mısır’a uygarlığı getirdi ve sanatı öğretti. Osiris, kardeşi set tarafından öldürüldü. Diodorus bu olayların içine Yunan mitolojisindeki Tayfun’u ( Typhon ) katmıştır. Tayfun Osiris’İn parçalarını 26 parçaya ayırmış ve arkadaşlarına dağıtmıştır. İsis ve oğlu Horus, Tayfun’u öldürerek Osiris’in intikamını alırlar. İsis, Osiris’in bütün parçalarını bulmuş ve bir araya getirmiştir. Sonra da Osiris’i gizli bir yere defnetmiştir. Bedenin tek cinsel organı eksiktir. Bunlardan kopyalar yapılmış ve Osiris’ e ait tapınaklara dağıtılmıştır.

Osiris’in balığa benzetilmesi durumu Yunan mitolojisinden izler taşımaktadır. Yunan çoban tanrısı Pan, Tayfun tarafından saldırıya uğrar. Daha sonra Nil Nehri’ nden balık şeklinde çıkar. Bu durum Yunan mitolojisindeki Zeus ve Dionisos’un Tayfun tarafından parçalanmasına benzetilmektedir.

İsis Kültü

Mısır’ın son antik çağ ile birlikte İsis kültü çok önemli hale gelmişti. Diğer tanrıçalar İsis’İn gölgesi haline gelmiş dana sonra unutulmaya başlamışlardı. Diğer tanrılar gibi İsis kültü de Mısır’ın dışında yayılmaya başlamış ve Helen kültüründe önemli rol oynamıştı. Mısır dışında da İsis’ ait tapınaklar yapılma başlanmıştı. Birçok yerde İsis birçok isimle anılmıştı. Yunanlılar Demeter, Romalılar Ceres ismiyle çağrılmıştır. Diğer Akdeniz Tanrıçaları olan Demeter, Astarte ve Afrodit İsis ile özdeşleştirilmiştir.

İsis kültü Greko – Romen dünyasında gizemli dinler, tapınaklar ve bir çok tören için büyük önem ifade etmiştir. Bir anne ve koruma özellikleri yönünden Hathor’a benzetilmiş, bu sebeple denizcilerin ve Akdeniz ticaret gemilerinin koruyucu tanrıçası olmuştur.

Hristiyanlığın yeni oluştuğu zamanlarda Roma İmparatorluğunun her yerinde İsis’e ait dini çizimler yer almıştır. İtalya’da Mısırlıların dini çok kuvvetli olmuştur. Pompei de yapılan arkeolojik kazılarda İsis kültürünün ne kadar değerli ve önemli olduğu bir kere daha görülmüştür. Roma’da yapılmış olan tapınaklar İsis’in şerefine yapılmıştır. Yunanistan’da, Delos tanrısına, Delphi tanrısına, Eleusis tanrısına adanan tapınaklar İsis adına yapılmıştır. Bu olay genel olarak Yunanistan bölgesinde olmuştur.

Karadeniz de ve Arap Denizinde de yine İsis limanları bulunmaktadır. Galya’da, İspanya’da, Almanya ve Arabistan’da İsis taraftarlarının yazmış olduğu yazıtlar bulunduğu gibi İngiltere’de de birçok türbe vardır. İsis adına yapılmış olan tapınaklar Irak, Roma ve Yunanistan’da bulunmuştur. Pompei bu örneklerin en iyi korunmuş olanıdır.

Yunanistan’ın Delos adasında ki İsis’e ait olan Doric tapınağı yüksek bir tepede inşa edilmiştir. Yunan mitoloji tarihinde önemli bir yeri olan Artemis ve Apollo burada doğduğu için Delos’ta bulunan bu tapınak oldukça değerlidir. İsis tapınağı yapılmadan önce bu adada Yunan tanrı ve tanrıçalarına ait tapınaklar da bulunuyordu.

Kaynak; Mitoloji 101| Eski Yunan ve Roma Mitolojisi Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey | Kathleen SEARS

A’dan Z’ye Dünya Mitolojisi | Dünya Halklarının Tüm Yaratılış, Tanrı ve Kahraman Mitleri | David A. LEEMING

 


Arkadaşlarınızla paylaşın!

76
76 noktalar

0 yorumlar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

EnglishTurkish